Doğal ve bitkisel ürünlerden elde edilen yağ çıkarma sektörünün ortak noktası yağ pres makineleridir. Yağ çıkarma konusunda soğuk pres yağ makinası ürünlerinin son yıllarda kullanımı oldukça artmıştır. Soğuk sıkım yönteminin kullanılmasının en büyük avantajı, en kaliteli yağ ürününün elde edilmesidir. Bu sebeple birçok endüstriyel tesiste yağ pres makinası ile kaliteli yağ çıkarma işlemi yaygın olarak kullanılmaktadır. Zeytin, badem, susam, çörekotu gibi bitkiler en sık yağ çıkarılan ürünlerdir.
Bu yazımızda yağ çıkarma makinesi ürünlerinin çalışma prensiplerini öğreneceksiniz.
Yağ Çıkarma Nedir?
Yağ çıkarma, yağ ekstraksiyonu veya yağ presleme, nihayet bildiğimiz yağa yakın bir ürünün görünümünü gören süreçtir. Yağ üretiminin bu aşamasını tamamlamak için farklı teknikler vardır.
Tohum yağı ekstraksiyonu, amacı bitki çekirdeklerinden yağ çıkarmak olan doğal bir tarımsal gıda dönüşümü sürecidir. Yağ pres makinesi adı verilen bir makinede gerçekleşen bu dönüşüm, iki temel aşamada gerçekleşir: tohumun preslenmesi (öğütme veya presleme) ve ardından yağlı kısmın diğer bileşenlerden ayrılması.
Yağ çıkarma, üç farklı yöntemle yapılır;
- Soğuk ekstraksiyon
- Sıcak ekstraksiyon
- Solvent ekstraksiyonu
1. Soğuk Ekstraksiyon (Soğuk Pres Yağ Çıkarma)
Soğuk presleme, tohumlara sıcak su eklemeden veya tohumun kendisini ısıtmadan sıkıştırılmasından oluşan mekanik işlemdir.
Yağ çıkarma yöntemi olarak soğuk sıkım (etiket üzerinde belirtilecektir) şüphesiz en doğal olanıdır ve türediği ürünün özelliklerini değiştirmeden koruyan üstün kaliteli bir ürün sağlar. Genellikle yağ oksitlenmez ve mükemmel organoleptik özelliklere sahiptir.
Etiketlerde her zaman, kullanılan ekstraksiyon yöntemine bağlı olarak eklenebilecek “mekanik prosedürlerle elde edildi” yazılır: “soğuk preslenmiş”.
Genel olarak, soğuk pres 27°C’den yüksek olmayan sıcaklıklarda çalışır. Ve bu, çok yüksek olmayacak verim pahasına bile, çıkarılan yağın en iyi kalitesini garanti eder. Soğuk pres yağ çıkarma makineleri ile aroma ve antioksidanlar açısından zengin bir yağ üretir. Soğuk pres yağ çıkarma yönteminde nihai ürünün kalitesine odaklanılır. Soğuk ekstraksiyon ile termal koşullar bu değerli gıda bileşeninde herhangi bir değişikliğe neden olmayacak şekilde yağ üretilir. En kaliteli yağlar, ekstraksiyon ve sadece mekanik işlemlerle elde edilir. Her yağın rengi, aroması ve bileşiminden başlayarak özellikleri, ekim yerine ve kullanılan tohumun cinsine göre değişiklik gösterebilir.
Yapılan araştırmalara göre soğuk presleme :
- yağ kalitesini artırır,
- yağın rengini ve meyveli aromasını arttırır,
- mükemmel doğal oksitleyiciler olan polifenoller atık suda dağılmadığından yağın korunmasını iyileştirir.
Soğuk ekstraksiyon, tohumu santrifüjlemenin fiziksel prensibine ve yoğunluk farkına dayalı olarak farklı fazları çıkaran “Dekantöre” gönderildiği mekanik işlemdir.
2. Sıcak Ekstraksiyon (Sıcak Pres Yağ Çıkarma)
Sıcak pres, yağ çıkarma sırasında sıcak su ile ısıtılarak tohum sıcaklığının 29 – 30°C’ye yükseltilmesi ve doğru nem seviyesinde tutulmasıyla elde edilir. Bu sıcaklıklarda tohumlarda doğal olarak bulunan bazı enzimler aktive olur ve bunlar yağ-su emülsiyonunu parçalayabilir. Bu enzimler, ürünü değiştirmemek için işlemin operatör tarafından çok daha fazla kontrol altında tutulması gerektiği anlamına gelir. Sıcak pres yağ çıkarma, tohumların daha yüksek oksidasyona ve daha ayrıntılı bir şekilde işlenmesine izin verir. Bu durumda, yağın çıkarılması kimyasal-fiziksel bir işlemle desteklenir ve daha yüksek verim sağlanır.
Yağın kaynama sıcaklığına yakın sıcaklıklarla yapılan sıcak presleme, temel maddelerin oksidasyonunu ve kaybını ve doymamış yağ olarak adlandırılan yağların yok edilmesini içerir. Bu nedenle elde edilen yağ yenilebilir değildir. Sıcak pres ile yağ çıkarmada asit giderme, renk değişikliği, koku giderme gibi işlemler uygulanır.
Sıcak preslenmiş yağın (içinde tohumların önceden ısıtıldığı) yanı sıra ikinci bir preslemeden elde edilen (yani daha önce preslenmiş tohumlardan elde edilen) yağ bu nedenle bir arıtma işlemine tabi tutulmalıdır.
3. Solvent Ekstraksiyonu
Yağın çözücülerle ekstraksiyonu, yağın sıkışmış kalan kısmını geri kazanmak için sıcak ekstraksiyon kalıntıları üzerinde gerçekleştirilir.
Tohumlar ezilir ve yavaş hareketlerle, genellikle heksan veya heptan gibi düşük moleküler ağırlıklı bir hidrokarbon olan bir organik çözücüye batırılır; sıcaklık 150°C’ye yükseltilir ve çözücü buharlaştırılır; yağ, basınç altında süzülür ve rafinasyona gönderilirken, tohumların kalıntıları geri kazanılır ve una dönüştürülür.
En İyi Yağ Çıkarma Yöntemi Hangisidir?
Yağ çıkarmanın çeşitli yöntemlerinden bahsettikten sonra bir tavsiyeyle bitirmekte fayda var. Bu durumlarda tekrarlanan sorulardan biri “hangi yağı seçmeli?”.
İnsan sağlığına en büyük faydayı sağlayan yağ, dünya çapında en iyi yağ olarak kabul edilen soğuk pres yağdır. Özellikle çiğ tüketildiğinde beslenmemizde her zaman soğuk preslenmiş yağ tercih edilmelidir. Kızartma için, dumanlanma noktası daha yüksek ve bozulma riski daha düşük olan farklı yağlar kullanılabilir. Her durumda, seçimimiz ne olursa olsun, ham tüketim için sadece soğuk preslenmiş yağları seçmeyi unutmayın. Soğuk preslenmiş yağ diğerlerinden daha pahalı, ancak tüketiciler için kesinlikle daha sağlıklıdır.
Soğuk Pres Yağın Avantajları
İlk soğuk pres yağ çıkarma, vücut için mineral, vitamin ve antioksidan özellikleri bakımından zengin maddelerin miktarını korurken meyvelerde bulunan içeriğin çıkarılmasını sağlar. Bu yöntem, direktiflere göre en kaliteli bitkisel yağı elde etmek için kullanılmaktadır.
Hem gıda hem de kozmetik için mümkün olan en iyi yağ kalitesi bu nedenle soğuk presleme ile elde edilir.
Soğuk sıkım en iyi doğal bitkisel yağ türüdür. Asitlik derecesi diğer yağlara göre daha düşüktür.
Organik sertifikalı yağlar sadece tohumların mekanik basıncı (sıcak veya soğuk) ile elde edilebilir: bu nedenle solvent ekstraksiyonu ile elde edilen bir yağ asla organik olarak kabul edilemez.